Rechtsvergelijking: het Spaanse recht
De wisselwerking tussen het Spaanse recht en andere rechtsstelsels.
Het rechtsvergelijkend onderzoek van het Spaanse recht gaat na hoe het Spaanse recht zich verhoudt tot de rechtsstelsels van de staten waarmee Spanje de nauwste persoonlijke en economische betrekkingen onderhoudt. De analyse betreft rechtsfiguren, begrippen en methoden, niet louter regels.
Elke uitspraak in dit onderdeel verwijst naar wetgeving of officiële instrumenten. Rechtsvergelijkende opmerkingen blijven beperkt tot structurele kenmerken; zij komen niet in de plaats van de studie van de primaire bronnen van elk stelsel.
Drie onderscheiden vragen
- Rechtsvergelijking
- De studie van overeenkomsten en verschillen tussen rechtsstelsels, als methode om inzicht te verwerven. Zij bepaalt niet welk recht op een situatie van toepassing is.
- Toepasselijk recht
- Het recht dat door de conflictregels wordt aangewezen om een rechtsverhouding te beheersen. Een Spaanse rechter kan Belgisch, Frans of Engels recht toepassen wanneer de relevante regel daarin voorziet.
- Internationale bevoegdheid
- De vraag welke staat met zijn gerechten of autoriteiten over een zaak mag beslissen. Bevoegdheid en toepasselijk recht worden afzonderlijk bepaald en kunnen naar verschillende staten leiden.
Belgisch recht
België en Spanje delen een civielrechtelijke traditie die door codificatie is gevormd. Het Belgische internationaal privaatrecht is gecodificeerd in het Wetboek van internationaal privaatrecht van 2004, terwijl de Europese verordeningen inzake erfopvolging, huwelijksvermogensstelsels, echtscheiding (Rome III) en burgerlijke en handelszaken in beide staten van toepassing zijn.
België hervormde zijn erfrecht in 2017 en bracht het voorbehouden erfdeel van de kinderen terug tot de helft van de nalatenschap. Het nieuwe Burgerlijk Wetboek wordt boek per boek aangenomen. Spanje en België hebben een dubbelbelastingverdrag inzake belastingen naar het inkomen en naar het vermogen gesloten.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
- Council Regulation (EU) No 1259/2010 implementing enhanced cooperation in the area of the law applicable to divorce and legal separationEuropean Union (participating Member States)
- Regulation (EU) No 1215/2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (recast)European Union
Frans recht
Het Franse recht deelt met het Spaanse recht het napoleontische erfgoed van de codificatie. Beide stelsels kennen een voorbehouden erfdeel, zij het anders berekend. Een Franse wet van 24 augustus 2021 voerde een compenserende voorafneming (prélèvement compensatoire) in ten gunste van reservataire erfgenamen wanneer een op de nalatenschap toepasselijk buitenlands recht geen voorbehouden erfdeel kent.
Beide staten nemen deel aan de Erfrechtverordening, de Huwelijksvermogensverordening en de Rome III-Verordening. Spanje en Frankrijk zijn verbonden door een dubbelbelastingverdrag inzake belastingen naar het inkomen en naar het vermogen en door een ouder verdrag inzake successierechten.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
- Council Regulation (EU) No 1259/2010 implementing enhanced cooperation in the area of the law applicable to divorce and legal separationEuropean Union (participating Member States)
Nederlands recht
Nederland heeft zijn burgerlijk recht opnieuw gecodificeerd in het Burgerlijk Wetboek, met het internationaal privaatrecht in Boek 10. Het Nederlandse erfrecht kent kinderen een geldvordering toe (legitieme portie) in plaats van een aandeel in de goederen, een structureel contrast met de Spaanse legitieme.
Nederland neemt deel aan de Erfrechtverordening en de Huwelijksvermogensverordening, maar niet aan Rome III. Sinds 2018 is het wettelijk huwelijksvermogensstelsel in Nederland een beperkte gemeenschap van goederen. Het dubbelbelastingverdrag tussen Spanje en Nederland dateert van 1971.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
Duits recht
Het Duitse burgerlijk recht (BGB) kent het Pflichtteil, een geldvordering van naaste verwanten op de erfgenamen, en als wettelijk stelsel de gemeenschap van aanwas (Zugewinngemeinschaft). Deze rechtsfiguren vergen een zorgvuldige kwalificatie wanneer Duitse echtgenoten of erfgenamen goederen in Spanje bezitten.
Duitsland neemt deel aan de Erfrechtverordening, de Huwelijksvermogensverordening en de Rome III-Verordening. Spanje en Duitsland sloten in 2011 een nieuw dubbelbelastingverdrag.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
- Council Regulation (EU) No 1259/2010 implementing enhanced cooperation in the area of the law applicable to divorce and legal separationEuropean Union (participating Member States)
Italiaans recht
Het Italiaanse recht beschermt, zoals het Spaanse recht, de reservataire erfgenamen (legittimari) en heeft het internationaal privaatrecht gecodificeerd in de wet nr. 218 van 31 mei 1995. Beide stelsels zijn voortgekomen uit romeinsrechtelijke tradities en delen een notariële cultuur van het Latijnse type.
Italië neemt deel aan de Erfrechtverordening, de Huwelijksvermogensverordening en de Rome III-Verordening. Een dubbelbelastingverdrag tussen Spanje en Italië is van kracht sinds 1980.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
- Council Regulation (EU) No 1259/2010 implementing enhanced cooperation in the area of the law applicable to divorce and legal separationEuropean Union (participating Member States)
Brits recht
Het Verenigd Koninkrijk omvat afzonderlijke rechtsstelsels — Engeland en Wales, Schotland en Noord-Ierland. Het Engelse recht kent geen voorbehouden erfdeel en maakt gebruik van trusts, die het Spaanse recht als zodanig niet erkent. Het Verenigd Koninkrijk heeft nooit deelgenomen aan de Erfrechtverordening en sinds zijn uittreding uit de Unie zijn de Brussel Ia-Verordening en de Rome-verordeningen er niet langer als Unierecht van toepassing.
De betrekkingen met Spanje in burgerlijke en handelszaken berusten daarom op het Spaanse nationale recht, de Haagse verdragen waarbij beide partij zijn, en de regels van de Rome I- en Rome II-Verordeningen, die de Spaanse gerechten universeel toepassen. Spanje en het Verenigd Koninkrijk sloten in 2013 een dubbelbelastingverdrag.
Bronnen
Bronnen
- Hague Convention of 30 June 2005 on Choice of Court AgreementsHCCH
- Hague Convention of 2 July 2019 on the Recognition and Enforcement of Foreign Judgments in Civil or Commercial MattersHCCH
- Regulation (EC) No 593/2008 on the law applicable to contractual obligationsEuropean Union
- Regulation (EC) No 864/2007 on the law applicable to non-contractual obligationsEuropean Union
- Ley 29/2015, de 30 de julio, de cooperación jurídica internacional en materia civilEspaña
Iers recht
Ierland is een common-lawrechtsgebied en een lidstaat van de Unie. Het neemt deel aan Brussel Ia, Rome I, Rome II en Brussel IIter, maar niet aan de Erfrechtverordening, de Huwelijksvermogensverordening of Rome III.
De Ierse Succession Act 1965 kent de langstlevende echtgenoot een wettelijk aandeel toe (legal right share), terwijl kinderen de rechter om een voorziening kunnen verzoeken. Een dubbelbelastingverdrag tussen Spanje en Ierland werd in 1994 gesloten.
Bronnen
Bronnen
- Regulation (EU) No 1215/2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (recast)European Union
- Regulation (EC) No 593/2008 on the law applicable to contractual obligationsEuropean Union
- Council Regulation (EU) 2019/1111 on jurisdiction, the recognition and enforcement of decisions in matrimonial matters and the matters of parental responsibility, and on international child abduction (recast)European Union (except Denmark)
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
Unierecht
Het Unierecht is geen buitenlands stelsel dat moet worden vergeleken, maar een laag van het Spaanse recht zelf. Verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing, richtlijnen worden omgezet en de rechtspraak van het Hof van Justitie bindt de Spaanse gerechten. Het vrije verkeer van kapitaal en personen heeft herhaaldelijk zijn stempel gedrukt op de Spaanse belasting- en vastgoedwetgeving.
Het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-127/12, Commissie/Spanje (3 september 2014), over de erf- en schenkbelasting voor niet-inwoners illustreert hoe het Unierecht nationale belastingregels hervormt.
Bronnen
Bronnen
- Treaty on the Functioning of the European Union (consolidated version)European Union
- Regulation (EU) No 650/2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of SuccessionEuropean Union (except Denmark and Ireland)
- Regulation (EU) No 1215/2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (recast)European Union
- Council Regulation (EU) 2016/1103 implementing enhanced cooperation in the area of jurisdiction, applicable law and the recognition and enforcement of decisions in matters of matrimonial property regimesEuropean Union (participating Member States)
Internationale verdragen
Spanje is partij bij de belangrijkste verdragen van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht en bij een uitgebreid netwerk van bilaterale belastingverdragen. Binnen de Unie wordt de verhouding tussen verdragen en verordeningen geregeld door specifieke ontkoppelingsclausules.
Het Verdrag van Lugano van 2007 breidt het Brusselse stelsel uit tot IJsland, Noorwegen en Zwitserland.
Bronnen
Bronnen
- Hague Convention of 5 October 1961 Abolishing the Requirement of Legalisation for Foreign Public DocumentsHCCH
- Hague Convention of 5 October 1961 on the Conflicts of Laws Relating to the Form of Testamentary DispositionsHCCH
- Hague Convention of 19 October 1996 on Jurisdiction, Applicable Law, Recognition, Enforcement and Co-operation in respect of Parental Responsibility and Measures for the Protection of ChildrenHCCH
- Hague Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Child AbductionHCCH
- Hague Protocol of 23 November 2007 on the Law Applicable to Maintenance ObligationsHCCH
- Hague Convention of 30 June 2005 on Choice of Court AgreementsHCCH
- Hague Convention of 2 July 2019 on the Recognition and Enforcement of Foreign Judgments in Civil or Commercial MattersHCCH
- Convention on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters, signed at Lugano on 30 October 2007EU, Denmark, Iceland, Norway, Switzerland
- OECD Model Tax Convention on Income and on CapitalOECD